Het hart van deze gids: een uniek natuurgebied vol vogels en grote grazers, op de grens van Fryslân en Groningen.
Het Lauwersmeer ontstond in 1969 toen de vroegere Lauwerszee werd afgesloten van de Waddenzee. Wat zeebodem was, is nu een uniek natuurgebied vol vogels en grote grazers, overdag heerlijk om te fietsen, wandelen of varen. Alle routes hieronder – te voet, op de fiets of op het water – nemen je door dit park mee.
Tip:bezoekerscentrum Lauwersnest is een goed startpunt voor routes en informatie over het gebied.
Dark Sky Park sinds 2016
Waar de sterren nog echt fonkelen
Nationaal Park Lauwersmeer is door de International Dark Sky Association officieel uitgeroepen tot Dark Sky Park – een van slechts twee in Nederland. Doordat er nauwelijks kunstlicht is, zie je hier bij helder weer de Melkweg met het blote oog, en op goede avonden zelfs een glimp van het noorderlicht. Verspreid door het park staan speciale “hemelplatforms” (bij Vlinderbalg, Achter den Zwarten en Zoutkamperplaat) waar je een kantelbare hoofdsteun kunt gebruiken om zonder stijve nek naar boven te liggen kijken. De donkerste nachten zijn in de winter; bij Lauwersnest is voor €8,95 een planisfeer (sterrenkaart) te koop om precies te zien waar je naar kijkt.
Sfeerfoto Lauwersoog bij nacht
Wandelen · Fietsen · Varen
Routes door de omgeving
Tien echte routes, allemaal met een interactieve kaart. Klik op een route voor de volledige beschrijving, foto’s en praktische info.
Wandelen · 6–7 km
Wad-wandeling Paesens-Moddergat
Museum 't Fiskershûske
De pier het wad op
Uitzicht over het wad
Zo'n 20 minuten rijden noordelijk van Kollum ligt het duo-dorp Paesens-Moddergat, van oudsher een vissersdorp met authentieke huisjes en het visserijmuseum ’t Fiskershûske. Loop vanaf het museum de dijk op – pas dáár zie je de Waddenzee in volle glorie, met uitzicht op Schiermonnikoog en Ameland. Vervolg over de dijk naar de unieke, anderhalve kilometer lange pier die het wad op steekt, zonder natte voeten.
Praktisch: rondwandeling van circa 6–7 km (dijk plus de pier heen en terug). De pier is een verharde weg en dus op elk moment van het getij te belopen – alleen voor het wadlopen zelf, verder het wad op voorbij de pier, heb je een gids nodig en ben je gebonden aan eb.
1 Museum ’t Fiskershûske · 2 Uitzicht over de Waddenzeedijk · 3 Wadlopen-pier · lus terug naar 1
Wandelen · 10 km
Boswachterspad Kollumeroord
Konikpaarden, Kollumerwaard
Reiddomptoren
Natuurlijk Kollumeroord
Een prachtige wandeling van circa 10 km door natuurgebied Kollumeroord, uitgezet door boswachter Jaap Kloosterhuis – en nog geen 10 minuten rijden van Kollum. Het grootste deel is een lus; onderweg zitten twee korte zijpaadjes naar de mooiste uitkijkpunten: de uitzichtheuvel bij het Zomerhuisbos (zicht op het Dokkumerdiep) en uitkijktoren De Reiddomp, met zicht tot aan Schiermonnikoog. Onderweg trek je door de Kollumerwaard – híer grazen de wilde konikpaarden en Schotse hooglanders – en sluit de lus weer aan bij Natuurlijk Kollumeroord (met restaurant ’t Roode Hoofd).
Praktisch: ca. 10 km, grotendeels onverhard pad (kan drassig zijn, in de zomer het best begaanbaar), stevige schoenen aan te raden, honden niet toegestaan i.v.m. de grazers.
1 Parkeerplaats Kwelderweg (start) · 2 Uitzichtheuvel Zomerhuisbos · 3 Kollumerwaard · 4 Reiddomptoren · 5 Natuurlijk Kollumeroord · lus terug naar 1 Bekijk de officiële routebeschrijving →
Wandelen · 8 km
Jilt Dijksheide & Trimunt – Westerkwartier
Een verrassend heidegebied: de Jilt Dijksheide bij Opende is het laatste overgebleven heideveld van het Westerkwartier, genoemd naar de laatste veenboer die hier turf stak. De route sluit aan op het aangrenzende ontginningsbos van Trimunt, met paden langs plassen die nog uit de ijstijd stammen en het oorlogsmonument ‘De Zestien van Marum’.
Praktisch: gecombineerde route Jilt Dijksheide (2,3 km) + Trimunt Heideroute (6 km) – ca. 8 km. Startpunt Kolonieweg (bij huisnr. 20), Opende, met een tweede toegang bij parkeerplaats Bos Trimunt – ca. 18 km van Kollum. Honden niet overal toegestaan op de hei.
Bron: staatsbosbeheer.nl
1 Kolonieweg, Opende (start) · 2 Heideveld · 3 Uitkijkpunt over de hei · 4 Grens Trimunt · 5 P Bos Trimunt · 6 IJstijdplas Trimunt · 7 De Zestien van Marum · lus terug naar 1 Bekijk de officiële routebeschrijving →
Deze pelgrimsroute (onderdeel van het Bonifatius Kloosterpad) start bij TOP Buitenpost en volgt grotendeels het riviertje de Swadde naar het dorp Veenklooster. Hier stond ooit klooster Olijfberg, gesticht door de Norbertijnen op een strategisch zandkopje tussen de veenmoerassen. Het kloosterterrein werd later verkocht aan de familie Fogelsangh, die er landgoed Fogelsangh State van maakte – het huidige, 19e-eeuwse landhuis is nog altijd te bezichtigen. Eromheen ligt het sfeervolle Veenkloosterbos, in Engelse landschapsstijl aangelegd door tuinarchitect Roodbaard, met kronkelpaden en een sierlijk wit bruggetje.
Praktisch: rondwandeling van circa 15 km, deels over onverharde paden. Startpunt TOP Buitenpost (station + parkeergelegenheid). Let op: na knooppunt 46 wijkt de route af van het knooppuntennetwerk – gebruik de wandelgids of een gpx-track om te navigeren. Honden aan de lijn toegestaan.
Bron: friesland.nl, bonifatiuskloosterpad.nl
1 TOP Buitenpost, Keningswei (start) · 2 Langs de Swadde · 3 Veenklooster / Fogelsangh State · 4 Veenkloosterbos (Mûntsewei) · 5 terug richting Buitenpost · lus terug naar 1 Bekijk de officiële routebeschrijving →
Wandelen · 1,6–3,4 km
Blotevoetenpad
Onderweg op het pad
Door het water
Over de boomstammen
Schoenen en sokken uit! Bij Theetuin Blotevoetenhof in Opende loop je op blote voeten door de modder, over gras en water, klim je over boomstammen en ga je via een touw een sloot over. Een aanrader op een regenachtige dag – dan is er extra modder. Na afloop heerlijk opwarmen met een stuk taart in de theetuin.
Praktisch: lange route 3,4 km, korte route 1,6 km. Twee startpunten: Peebos 1a of Kaleweg, Opende – ca. 18 km van Kollum.
1 Theetuin Blotevoetenhof (start) · 2 Door de modder · 3 Waterovergang · 4 Over de boomstammen · lus terug naar 1
Wandelen · onder begeleiding
Wadlopen
Het wad op
Uitzicht over het wad
Museum ’t Fiskershûske, Moddergat
Op blote voeten door de modder het Werelderfgoed Waddenzee op – wadlopen is een unieke manier om dit bijzondere getijdenlandschap te ervaren. Vanaf de kust bij Wierum, Holwerd of Moddergat loop je onder begeleiding van een ervaren gids over de zeebodem, tussen wadpieren, schelpen en soms zelfs zeehonden, richting Ameland of Schiermonnikoog. Onderweg vertelt de gids over het ontstaan van het wad en de dieren en planten die er leven.
Praktisch: wadlopen kan alleen onder begeleiding van een erkende gids, gebonden aan eb en vloed. Boek vooraf bij een van de wadlooporganisaties in Friesland (bijvoorbeeld vanuit Wierum of Holwerd). Oude sportschoenen of speciale wadloopschoenen zijn aan te raden.
Dokkum is de meest noordelijke stad van Nederland en een van de best bewaarde vestingsteden, op ruim 10 km van Kollum. Deze wandeling volgt de zeshoekige bolwerken langs de Oranjewal en korenmolen De Hoop, maakt een uitstapje naar de Bonifatiuskapel, en duikt de binnenstad in langs de Grote (Sint Martinus)kerk, de Zijl met zijn karakteristieke stadhuis en carillon, en het Admiraliteitshuis – voordat de lus weer bij de parkeerplaats sluit. Volop ruimte voor een terrasje of het shoppen in de Hoogstraat onderweg.
Praktisch: rondwandeling van ca. 5,5–6 km, startpunt parkeerplaats De Harddraver. Het Admiraliteitshuis is dagelijks geopend (op zondag vanaf 13.00 uur).
Bron: anwb.nl, wandel.nl, dokkum.nl
1 P De Harddraver (start) · 2 Bonifatiuskapel · 3 Molen De Hoop · 4 Oranjewal · 5 Grote Kerk · 6 Centrum/De Zijl · 7 Admiraliteitshuis · lus terug naar 1
Fietsen · 15–18 km
Van Kollum naar Dokkum via Dokkumer Nieuwe Zijlen
Dokkumer Nieuwe Zijlen
Aankomst Dokkum
Een mooie, rustige route vanaf Kollum naar Dokkum die niet de kortste weg neemt, maar langs de sluizen van Dokkumer Nieuwe Zijlen. Deze historische zeesluizen liggen op de plek waar vroeger de Lauwerszee de polder in stroomde, aan de rand van Nationaal Park Lauwersmeer. Bij de sluizen zelf is het ook goed toeven: Restaurant Herberg De Pater is een leuke plek voor een lunch of bak koffie onderweg.
Praktisch: circa 15–18 km via het fietsknooppuntennetwerk.
Dé klassieker van het gebied: de officiële knooppuntenroute van 43,8 km rond het Lauwersmeer, hier uitgebreid zodat je gewoon vanuit Kollum vertrekt en er weer terugkomt. Via Kollumerpomp en Munnekezijl fiets je naar Zoutkamp, dan langs Lauwersoog en via Esonstad/Anjum weer terug. Twee perfecte pauzeplekken onderweg: in Zoutkamp bij Restaurant/ijssalon De Boeter op de kade, en in de haven van Lauwersoog bij ’t Ailand voor verse oesters en gebakken vis met zeezicht.
Praktisch: officiële lus 43,8 km, met aan weerszijden een toegangsroute vanaf Kollum van samen ca. 20–25 km – in totaal een stevige dagtocht van ongeveer 65–70 km, of te combineren met de auto tot Zoutkamp/Munnekezijl als startpunt.
Langs de Waddenzee en het Lauwersmeer – vanaf Kollum
Deze route combineert drie hoogtepunten van Noord-Friesland: de Waddenzee, de rand van het Lauwersmeergebied en het open polderlandschap. Vanuit Kollum fiets je eerst via Oostrum naar Metslawier, dan via Hantum naar het westelijkste punt Holwerd, langs de kust terug via Ternaard naar Moddergat, en via Anjum en Engwierum weer terug naar Kollum – een ronde lus zonder dat je een stuk twee keer fietst.
Praktisch: een lus van start tot finish in Kollum, in totaal een stevige dagtocht van circa 55–60 km. Horeca-stops bij Metslawier en Engwierum onderweg.
Voor de fietser die ook wil proeven: deze route brengt je langs lokale Friese producenten in het Lauwersmeergebied. Wij konden er twee met zekerheid bevestigen: het biologische fruitparadijs Lauwershof bij Ingwierrum (bessen, kersen, appels, peren) en boerderijwinkel Frisia Angus bij Eanjum, bekend om het vlees van hun eigen kudde Aberdeen Angus-runderen. De officiële route telt in totaal zes verkooppunten.
Praktisch: officiële route 42 km, initiatief van Friese Milieu Federatie en Eetbaar Fryslân.
Varen naar Dokkum, of een rondje Kollum met kano of SUP
Dokkumer Nieuwe Zijlen, onderweg
Aankomst Dokkum
Een van de leukste dingen die je hier kunt doen: het water op. Vaar met een motorbootje of sloep via de Dokkumer Ee helemaal naar Dokkum, leg aan bij de stad en sluit af met een lunch op een terras aan het water – en weer terug. Liever een rustig rondje dichtbij? Pak een kano, Canadese kano of SUP-board en peddel over de Rijd en de Trekvaart, direct vanaf de steiger.
Praktisch: boot, sloep, kano en SUP zijn te huren bij Minicamping Uit & Thuis in Kollum, waar je ook gewoon vanaf de eigen steiger vertrekt.
Een levendig dorp van bijna 6.000 inwoners, middenin Noordoost-Fryslân en direct aan de rand van Nationaal Park Lauwersmeer.
Kollum is al sinds de vroege middeleeuwen een handelsplaats – vroeger in boter, kaas en graan, nu vooral in gezelligheid. De Voorstraat, ooit de verbindingsweg tussen Dokkum en Groningen, is nog steeds het kloppend hart van het dorp: een echte winkelstraat met karakteristieke trap- en lijstgevels (het dorp telt 31 rijksmonumenten), aangevuld met terrasjes, bakkers en de horecazaken verderop op deze pagina.
Kollum is bovendien het kerndorp van de streek: het dorp met verreweg de meeste voorzieningen van de wijde omgeving. Supermarkten, drogist, warenhuis, huisartsen, bibliotheek, zwembad it Paradyske en volop horeca – je hoeft voor je dagelijkse boodschappen dus geen stap de deur uit richting Dokkum. Hieronder, bij Faciliteiten, zetten we het handigste overzicht voor je op een rij.
Kollum heeft ook een tweede gezicht: dat van watersportdorp. Vanuit jachthaven De Rijd vaar je zo de Trekvaart op richting het Lauwersmeer – via de staande mastroute ben je er in ongeveer een half uur. In de zomer kun je zelfs mee met een rondvaart door het dorp zelf. Neem ook een kijkje bij de middeleeuwse Maartenskerk, of duik in de geschiedenis bij Oudheidkamer Mr. Andreae, in het voormalige postkantoor.
De Voorstraat, de winkelstraat van Kollum
De Maartenskerk
Klik om alle kaarten op deze pagina te laden. Hierbij wordt een verbinding gemaakt met OpenStreetMap.
Kaart tonen
Stadskaart van Kollum – de Voorstraat loopt dwars door het centrum
Bron en foto’s: beleefkollum.nl (HIM Kollum)
Handig om te weten
Faciliteiten in Kollum
Alles wat je als gast nodig hebt zit binnen een paar minuten lopen bij elkaar.
Boodschappen doen
Alle grote ketens zitten bij elkaar in een klein winkelcentrum aan de Mr. Andreaestraat, zo'n 5 minuten lopen vanaf de Voorstraat.
JumboMr. Andreaestraat 16
PoieszMr. Andreaestraat 12A
AldiWillem Loréweg 2A
HemaMr. Andreaestraat 14C
KruidvatMr. Andreaestraat 14D
ActionMr. Andreaestraat 14B
Een ommetje door de Voorstraat
Ook zonder boodschappenlijstje is de Voorstraat de moeite van een wandeling waard – met karakteristieke gevels en een paar adresjes waar je zeker even binnen wilt lopen:
Bakkerij van der BijlVoorstraat 88
IJssalon & Chocolaterie van der BijlVoorstraat 92
Bruna (boeken & cadeaus)Voorstraat 82–84
Combineer het met een van de horecazaken bij Eten in Kollum verderop, en je hebt een heel middagje vermaak zonder de auto te pakken.
Eten & drinken
Eten in Kollum
Zin om niet ver te hoeven rijden? In Kollum zelf zitten al een paar hele fijne adresjes:
Grand Café WALDVoorstraat 46
Gezellig en sfeervol grand café met een verrassende kaart. Reserveren aan te raden.
Gasterij ManjefiekVoorstraat 63
Grill, pizza of een lunch, met een informele en vriendelijke sfeer.
Eetcafé De KoornbeursVoorstraat 65
Traditioneel Nederlands eetcafé middenin het dorp.
Chinees Indisch Restaurant Golden RiverKerkstraat 1–3
Al meer dan 25 jaar een vertrouwd adres met een lopend buffet en uitgebreide kaart. Ook prima om af te halen.
In de vissershaven van Lauwersoog, vlakbij de veerhaven naar Schiermonnikoog, zitten meerdere gezellige viswinkels en restaurants met uitzicht over de Waddenzee – zoals ’t Ailand. Denk aan versgebakken kibbeling, oesters en gebakken vis, vaak dezelfde ochtend nog van de kotter gehaald.
Praktisch: wandel na (of voor) het eten nog even over de havenpier – op een heldere dag zie je Schiermonnikoog al liggen.
Dagje stad
Steden & cultuur
Van vestingstadje om de hoek tot de Friese en Groningse hoofdstad – klik voor het volledige verhaal.
Vestingstad · 10 km
Dokkum
Dokkum
Admiraliteitshuis
Grote Kerk
De meest noordelijke stad van Nederland en een van de best bewaarde vestingsteden – op ruim 10 km van Kollum. Leuk voor een dagje shoppen, lunchen op een van de terrassen aan het water of een bezoek aan het Bonifatiuspark met kapel en bron. Het Admiraliteitshuis vertelt het verhaal van de moord op Bonifatius in 754 en de Friese admiraliteit. In de zomer rijdt op woensdag- en zaterdagmiddag het nostalgische treintje ‘het Dockumer Lokaeltsje’ door de mooiste plekjes van de stad.
Tip: bekijk bij Routes hierboven de uitgebreide stadswandeling langs de bolwerken, de Oranjewal en de binnenstad.
Vissersdorp · 20 km
Zoutkamp
Haven Zoutkamp
Restaurant De Boeter
Op de route naar het Lauwersmeer ligt Zoutkamp, een voormalig vissersdorp met een gezellige haven, kleurrijke huisjes en het Visserijmuseum. Bij Restaurant De Boeter eet je er de lekkerste kibbeling van de regio.
Praktisch: circa 20 km van Kollum.
Provinciehoofdstad · 45 min.
Leeuwarden
Oldehove
Blokhuispoort
Aquazoo
Natuurmuseum Fryslân
De Friese hoofdstad ligt op ongeveer drie kwartier rijden en is een prima dagje uit. Bekijk de scheve Oldehove-toren, wandel door de historische binnenstad, of duik in de geschiedenis van de stad in het Historisch Centrum Leeuwarden. Ook Blokhuispoort, nu vol cafeetjes, een bibliotheek en atelierwinkels, is een aanrader. Met kinderen: Aquazoo (dierentuin met ijsberen en pinguïns) en het Natuurmuseum Fryslân – verkozen tot leukste kindermuseum van Nederland.
Praktisch: diverse betaalde parkeergarages in het centrum; de binnenstad is compact en goed te voet te doen.
Studentenstad · 45 min.
Groningen
Forum Groningen
Martinitoren
Noorderplantsoen
Een dagje stad? Groningen is met de auto goed te bereiken (ca. drie kwartier). Het absolute hoogtepunt is Forum Groningen aan de Nieuwe Markt: een indrukwekkend cultuurgebouw met wisselende tentoonstellingen en een dakterras met een van de mooiste uitzichten over de stad. Beklim ook eens de Martinitoren (‘de Martini’, 97 meter), en kom tot rust in het Noorderplantsoen, een geliefd Engels landschapspark vlak bij het centrum.
Praktisch: Forum Groningen is dagelijks geopend (ma–za vanaf 9.00 uur, zo vanaf 10.00 uur). De Martinitoren is beklimbaar t/m 17.00 uur.
Dagje eiland
Dagje Schiermonnikoog (“Schier”)
Autovrij waddeneiland op amper drie kwartier varen vanaf Lauwersoog – het perfecte dagje weg vanuit Kollum.
Klik om alle kaarten op deze pagina te laden. Hierbij wordt een verbinding gemaakt met OpenStreetMap.
Kaart tonen
Schiermonnikoog in het echt – het hele eiland is autovrij en op de fiets in een paar uur te verkennen
Vanaf de haven van Lauwersoog vaart de veerboot naar het autovrije waddeneiland Schiermonnikoog: eindeloze zandstranden, hoge duinen, een gezellig dorp en het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland – Nationaal Park Schiermonnikoog. Het dorp zelf ligt aan de westkant en is compact en sfeervol, met terrasjes, winkeltjes en een echte dorpskerk. Neem de fiets mee op de boot of huur er een op het eiland, en verken de duinen, het dorp en het strand – met een beetje geluk zie je zeehonden op de zandbanken bij eb.
Wie verder wil, fietst zo'n 8–9 km naar de rode Noordertoren (vuurtoren) helemaal aan de oostkant, of laat zich meenemen op een wadlooptocht of huifkartocht over het wad naar het aanmeerpunt. Een dagje is goed te doen, maar wie een nacht blijft slapen, ziet het eiland ook nog eens in avondrust – het is hier bovendien opvallend donker, net als in het Lauwersmeer.
Schiermonnikoog, strand en duinen
Praktisch: reguliere veerboot ca. 45 minuten overtocht. Sneldienst ca. 20 minuten (toeslag). Reserveren is verplicht.
